Na enkele moeilijke jaren met grote verliezen onder bijen en een toenemende druk van de Aziatische hoornaar, klinkt een duidelijke oproep tot een bredere, gezamenlijke aanpak.
Toenemende druk op bijen
Dat het niet goed gaat met de bijen is volgens de vereniging geen overdreven uitspraak. Verschillende imkers zagen de voorbije jaren een groot aantal bijenvolken sterven. Daar zijn meerdere oorzaken voor. De varroamijt en de bijhorende virussen maken bijen kwetsbaarder. Het gebruik van insecticiden en herbiciden blijft in veel gebieden problematisch. Ook de leefomgeving van bijen en andere insecten wordt steeds kleiner, onder meer door veranderingen in landbouwteelten en groenbeheer dat nog onvoldoende is afgestemd op hun noden. Daarnaast speelt ook de klimaatverandering een rol.
De winters zijn niet meer wat ze waren. Winterbijen, die vroeger het volk door de winter hielpen, worden in augustus en september geboren maar blijven door de zachte winters uitvliegen en voedsel zoeken. Ze gedragen zich daardoor als zomerbijen en leven minder lang. Het gevolg is dat veel bijenvolken de lente niet halen.
Daarbovenop jaagt de Aziatische hoornaar als invasieve soort actief op honingbijen. Kolonies verzwakken of worden zelfs vernietigd. Vooral in de zomer en herfst vallen veel bijen ten prooi aan deze predator. Maar er is ook een minder zichtbaar effect: wanneer hoornaars dreigend rond de kasten patrouilleren, raken bijen in stress en stoppen ze met foerageren, het verzamelen van nectar en stuifmeel. Daardoor vermindert of stopt ook de broedaanmaak. De hele cyclus van het bijenvolk raakt verstoord en de toekomst van het volk komt in gevaar.
Ook voor imkers zorgt de Aziatische hoornaar voor extra stress. Net in de periode dat de zomerhoning wordt geoogst, vallen deze wespen de kasten massaal aan. Het wegnemen van honing kan de bijen bovendien met voedselschaarste confronteren. Daarom zijn nauwgezette opvolging en bijvoederen noodzakelijk om tekorten te voorkomen.
Uiteindelijk krijgt ook de consument hiermee te maken. Honing dreigt schaarser en dus duurder te worden. Het houden van bijen vraagt steeds meer kennis, tijd en investeringen.
“Onze eerste verantwoordelijkheid blijft de zorg voor onze bijen. Daar kruipt vandaag al enorm veel werk in. Heel wat leden hebben volken verloren en dat weegt zwaar,” klinkt het binnen de vereniging.
De focus verschuift daarom opnieuw meer naar het beschermen van de eigen bijenvolken. Gezonde bijen zijn immers onmisbaar voor bestuiving, biodiversiteit en onze voedselvoorziening.
Aziatische hoornaar: gedeelde verantwoordelijkheid
De opmars van de Aziatische hoornaar maakt de situatie extra complex. De voorbije jaren werd vaak automatisch de link gelegd naar imkers als enige bestrijders van deze invasieve soort. Maar volgens de vereniging is dat niet langer houdbaar.
“Het is logisch dat mensen denken: imkers = Aziatische hoornaars. Maar dat is eigenlijk een verkeerde reflex. Dat is hetzelfde als verwachten dat alle hondenbezitters verantwoordelijk zijn voor het opsporen van vossen met hondsdolheid. Dat zou ook niemand logisch vinden.”
De problematiek van de Aziatische hoornaar is volgens IVKB te groot geworden om door vrijwilligers en imkers alleen te worden aangepakt. Daarom pleit de vereniging voor een structurele, multidisciplinaire aanpak waarbij gemeenten, overheid en burgers samen verantwoordelijkheid opnemen om dit probleem beheerbaar te houden.
Inderdaad, het vraagstuk van de Aziatische hoornaars speelt niet alleen voor bijen en imkers, het verstoort op de duur de volledige biodiversiteit en voedselketen. Niet enkel bijen maar ook op andere insecten horen tot hun voedingsmenu. Daardoor neemt ook het voedselaanbod voor vogels af en verschuift het natuurlijke evenwicht. Dat kan ertoe leiden dat andere insectensoorten de bovenhand nemen en ecosystemen uit balans raken. Imkers merken de impact meteen, omdat ze dagelijks grote aantallen hoornaars rond hun kasten zien, maw het probleem reikt veel verder dan de bijensector alleen. Bovendien zijn Aziatische hoornaars vrij agressief, wat ook vragen oproept rond publieke veiligheid door de incidenten die af en toe voorkomen. Verwijder daarom nooit zelf een secundair nest maat contacteer een erkend verdelger: https://vespawatch.be/eradicators/
Samenwerking met gemeenten
De imkers zijn tegelijk positief over de samenwerking met de gemeenten Bornem en Puurs-Sint-Amands. “We zijn blij dat beide gemeenten de hand reiken om samen te zoeken naar wat mogelijk is. Hun rol ligt vooral in correcte informatieverstrekking, sensibilisering en ondersteuning waar nodig.”
Gemeenten zetten vandaag al in op duidelijke communicatie naar inwoners en voorzien subsidies wanneer verdelging van nesten noodzakelijk is. Die ondersteuning is volgens de imkers essentieel om de situatie beheersbaar te houden.
De vereniging wil zelf blijven inzetten op sensibilisering en advies, maar geeft de “fakkel” voor de structurele aanpak van de Aziatische hoornaar steeds meer door aan lokale besturen en overheid. Een gecoördineerde aanpak met participatie van burgers blijft daarbij belangrijk.
Wat kunnen inwoners zelf doen?
Iedereen kan een belangrijke bijdrage leveren in de strijd tegen de Aziatische hoornaar.
“Kijk in uw kot” Controleer tuinhuisjes, garages en andere beschutte plekken grondig op kleine primaire nestjes. Deze nestjes zijn in het voorjaar vaak niet groter dan een pingpongbal en kunnen zich op onverwachte plaatsen bevinden.
Wanneer zo’n beginnend nest wordt aangetroffen, kan het veilig verwijderd worden met een confituurpotje en een plamuurmes. Plaats het nestje vervolgens in de diepvries. Door deze eenvoudige handeling wordt voorkomen dat een koningin uitgroeit tot een groot nest dat later in het seizoen tientallen nieuwe koninginnen kan voortbrengen.
Daarnaast kunnen inwoners in het voorjaar gebruikmaken van selectieve hoornaarvallen (online te vinden) om jonge koninginnen af te vangen. Ook deze kunnen nadien in de diepvries geplaatst worden. Door vroeg in te grijpen, vermijden we dat één koningin een groot nest opbouwt en zo het probleem verder uitbreidt.
Het is belangrijk om waarnemingen van nesten steeds te melden en, waar mogelijk, gepast actie te ondernemen. Samen kunnen we de verspreiding van de Aziatische hoornaar aanzienlijk beperken en onze biodiversiteit beschermen.
Naast de aanpak van de hoornaar blijft het versterken van biodiversiteit een belangrijke opdracht voor iedereen. Een bijvriendelijke omgeving helpt bijen weerbaarder te maken en ondersteunt de natuur in het algemeen.
Inwoners kunnen hun tuin of buurt bijvriendelijker maken door te kiezen voor nectar- en stuifmeelrijke planten, bij voorkeur enkelvoudige bloemen waar bijen gemakkelijk bij kunnen. Het vermijden van pesticiden en het voorzien van een gevarieerd voedselaanbod doorheen het seizoen, denk aan de actie ‘‘Maai Mei niet’’ doorheen het seizoen maakt een groot verschil.
Uitgebreide informatie, praktische tips en advies zijn te vinden op de website van de Imkervereniging Klein-Brabant via www.ivkb.be en www.ivkb.be/red-de-bij.
##foto-4931##
Een blik voorwaarts en een blik achterwaarts
De Imkervereniging Klein-Brabant blijft zich inzetten voor ondersteuning van lokale imkers en voor sensibilisering rond het belang van bijen. Tegelijk klinkt een duidelijke boodschap: het beschermen van bijen en het beheersen van de Aziatische hoornaar is een gedeelde verantwoordelijkheid.
“Wij blijven informeren en adviseren. Maar het is een uitdaging die we als samenleving samen moeten dragen. Gezonde bijen zijn in het belang van ons allemaal.”
Niets doen is geen optie. Als imkers zien we al jaren hoeveel kracht er schuilt in kleine, ogenschijnlijk onbeduidende natuurelementen – en hoe groot de gevolgen zijn wanneer we die verwaarlozen. De opmars van de Aziatische hoornaar legt een systeemfout bloot, een zwakke schakel in ons ecosysteem die we te lang niet hebben gezien.
Als burgers van Klein-Brabant die natuurbeheer hoog in het vaandel dragen, kunnen we niet aan de zijlijn blijven staan. Dit vraagt om samenwerking, om engagement, om de wil om te herstellen wat uit balans is geraakt.
‘Het leven wordt voorwaarts geleefd, maar achterwaarts begrepen,’ zei de Deense filosoof Søren Kierkegaard ooit. Tussen die twee bewegingen ligt onze ervaring. Laten we die ernstig nemen. Laten we eruit leren. En vooral: laten we handelen.
