Deze webpagina werd geactualiseerd op basis van de meest recente informatie van de Vlaamse overheid en de PFAS-verkenner (DOV Vlaanderen). Ze geeft een actuele momentopname, de situatie kan wijzigen naarmate bijkomend onderzoek wordt afgerond.
PFAS is een verzamelnaam voor een grote groep door de mens gemaakte chemische stoffen. Door hun water-, vuil- en vetafstotende eigenschappen worden ze gebruikt in onder meer brandblusschuim, antiaanbaklagen, waterafstotend textiel en bepaalde consumentenproducten. Sommige PFAS-stoffen breken nauwelijks af in het milieu en kunnen zich opstapelen in mens en milieu.
Waarom onderzoeken?
In Vlaanderen werd PFAS op verschillende plaatsen vastgesteld, onder meer op en rond brandweer(oefen)terreinen en locaties waar branden hebben plaatsgevonden. Ook in Bornem zijn daarom locaties onderzocht.
Het doel van deze onderzoeken is na te gaan of er risico’s zijn voor mens en milieu en of voorzorgsmaatregelen nodig zijn. Waar onderzoek is afgerond, worden maatregelen aangepast of opgeheven; waar onderzoek nog loopt, kunnen maatregelen tijdelijk blijven gelden.
Bij langdurige blootstelling kunnen sommige PFAS-stoffen gezondheidsrisico’s inhouden. In publieksvriendelijke termen gaat het onder meer om:
- beperking of ontregeling van het immuunsysteem
- verstoring van de hormoonbalans
- verstoring van de leverfunctie
Daarom hanteert de Vlaamse overheid een voorzorgsbenadering, met specifieke aandacht voor kwetsbare groepen (zoals kinderen en zwangere vrouwen).
No-regretmaatregelen zijn voorzorgsmaatregelen die worden genomen wanneer er onzekerheid bestaat over mogelijke risico’s. Ze zijn bedoeld om blootstelling te beperken en kunnen worden aangepast of opgeheven na bijkomend onderzoek.
Voorbeelden van no-regretmaatregelen
Afhankelijk van de locatie en de vaststellingen kunnen no-regretmaatregelen betrekking hebben op:
- grondwatergebruik (bv. geen gebruik als drinkwater)
- bodemgebruik (bv. voorzichtigheid bij grondverzet of tuinieren)
- voeding (bv. voorzichtig omgaan met zelfgeteelde groenten)
- hygiëne (bv. handen wassen na contact met grond)
Niet elke maatregel geldt op elke locatie, dit is locatiespecifiek.
In Bornem werden locaties onderzocht waar in het verleden incidenten of brandweeractiviteiten hebben plaatsgevonden en waar PFAS-gebruik mogelijk was. Op basis van (verkennend) onderzoek werden per locatie no-regretmaatregelen opgelegd, aangepast of opgeheven. Onderstaand overzicht is geactualiseerd op basis van de recentst beschikbare informatie.
Algemene gezondheidsadviezen
Los van specifieke PFAS-locaties of no-regretzones raadt de Vlaamse overheid aan om volgende algemene gezondheidsadviezen te volgen:
- Eet gevarieerd volgens de aanbevelingen van de voedingsdriehoek en wissel af tussen verschillende voedingsbronnen.
- Sluit, indien mogelijk, aan op het openbaar waterleidingnet en gebruik bij voorkeur leidingwater in plaats van putwater.
Deze adviezen gelden voor alle inwoners en zijn niet beperkt tot een specifieke locatie of zone.
Op het Kardinaal Cardijnplein werd PFAS aangetroffen in het grondwater. Het beschrijvend bodemonderzoek werd afgerond (2024). Op basis daarvan werden de no-regretmaatregelen opgeheven, met behoud van eventuele gebruiksadviezen.
Uit de analyses bleek dat:
- de bodem geen problematische PFAS-verontreiniging vertoonde
- de som van 20 PFAS in het grondwater 96 ng/l bedroeg (net onder de drinkwaternorm)
- de EFSA-4-streefwaarde wel werd overschreden (36 ng/l)
Omdat blusoefeningen mogelijk het grondwater hebben beïnvloed, werd het gebruik van grondwater afgeraden.
Binnen de site en tot 100 m errond gold:
- geen gebruik van putwater voor drinken, koken of bereiden van dranken
- geen gebruik van putwater voor zwembad of moestuin
- putwater enkel voor laagwaardige toepassingen (toilet, poetsen, auto), bij voorkeur vervangen door regenwater
Op het Stationsplein werd PFAS vastgesteld in de bodem. Verdere onderzoeken zijn niet nodig. De no-regretmaatregelen voor bodemgebruik blijven van kracht.
Op de site zelf:
- laat kinderen niet spelen op onbedekte grond
- reinig verhardingen regelmatig met water
- voorkom verstuiving van losse of braakliggende grond
Binnen de site en tot 100 m errond:
- wissel zelfgeteelde groenten en fruit af met aankopen; was ze steeds goed
- kwetsbare personen volgen dit advies strikt
- beperk consumptie van eieren van eigen kippen (kwetsbare personen vermijden ze)
- gebruik geen eigen compost
- pas goede hygiëne toe (handen wassen, woning en verhardingen nat reinigen)
Na overleg met de brandweer (2023) is bevestigd dat bij de brand geen fluorhoudend blusschuim werd gebruikt. Er gelden geen no-regretmaatregelen voor deze locatie.
Op de site van de brandweerkazerne werd PFAS aangetroffen in bodem en grondwater. Het beschrijvend bodemonderzoek is afgerond in 2025. De no-regretmaatregelen zijn opgeheven, met mogelijke blijvende gebruiksadviezen.
Op de site en de aangrenzende schoolsite:
- laat kinderen niet spelen op onbedekte grond
- reinig verhardingen regelmatig met water
- voorkom verstuiving van losse grond
Binnen de site en tot 100 m errond:
- beperk consumptie van zelfgeteelde groenten en fruit; was ze goed
- beperk eieren van eigen kippen (kwetsbare personen vermijden ze)
- gebruik geen eigen compost
- pas goede hygiëne toe (handen, woning en buitenverhardingen nat reinigen)
Binnen 500 m rond de site:
- gebruik geen putwater voor drinken of koken
- gebruik geen putwater voor zwembad of moestuin
- putwater enkel voor laagwaardige toepassingen, bij voorkeur vervangen door regenwater
In de Binnendijkstraat werd PFAS vastgesteld in het grondwater. Het beschrijvend bodemonderzoek loopt nog. De no-regretmaatregelen blijven van kracht.
Omdat de bodemstalen geruststellend waren, gelden geen bodemmaatregelen, maar wel maatregelen voor grondwater.
Binnen de site en tot 100 m errond:
- geen gebruik van putwater voor drinken of koken
- geen gebruik van putwater voor zwembad of moestuin
- putwater enkel voor laagwaardige toepassingen, bij voorkeur vervangen door regenwater
Deze site moet nog onderzocht worden en is daarom als voorzorgszone aangeduid. No-regretmaatregelen gelden voorlopig binnen 100 m.
Voeding:
- kwetsbare groepen eten geen zelfgeteelde groenten, fruit, eieren of kleinvee
- anderen consumeren zelfteelt met mate en wassen alles grondig
Grondwater:
- gebruik geen grondwater als drinkwater
- gebruik geen putwater voor moestuin of zwembad
Grond en afval:
- laat kinderen niet spelen op onverharde delen
- reinig verhardingen wekelijks met water
- gebruik geen compost uit eigen tuin
- beperk verstuiving van grond
- voer groenafval correct af volgens instructies
Hygiëne:
- was handen regelmatig
- reinig woning en buitenomgeving nat
Na overleg met de brandweer (2022) is bevestigd dat bij de oefening geen fluorhoudend blusschuim werd gebruikt. Er gelden geen no-regretmaatregelen voor deze site.
Meer info
- Vlaamse overheid – PFAS (algemeen en duiding):
https://www.vlaanderen.be/pfas-vervuiling
https://www.vlaanderen.be/pfas-vervuiling/over-pfas
https://www.vlaanderen.be/pfas-vervuiling/blootstelling-aan-pfas-beperken - PFAS-verkenner (DOV Vlaanderen):
https://www.dov.vlaanderen.be/portaal/?module=pfasverkenner
(meest actuele stand van zaken per locatie, inclusief onderzoeksstatus en eventuele aanpassingen)
Vragen?
Heb je vragen en beschik je niet over digitale middelen?
Neem contact op met de dienst omgeving: 03 890 69 21 – omgeving@bornem.be